انواع آنژیوکت: از رنگ و گیج تا مدل‌های ایمنی

انواع آنژیوکت: راهنمای کامل رنگ، گیج، جنس و طراحی

آنژیوکت یا کانولای وریدی محیطی، پرمصرف‌ترین وسیلهٔ دسترسی وریدی در بیمارستان‌هاست. شاید فکر کنید همهٔ آنژیوکت‌ها جز رنگشان شبیه هم‌اند، اما این وسیله از چند جنبه تنوع دارد: سایز، جنس کاتتر، مکانیزم ایمنی و طراحی بدنه. در این مقاله انواع آنژیوکت را از هر چهار جنبه مرور می‌کنیم. اگر به دنبال مقایسهٔ برندها هستید، مقالهٔ بهترین آنژیوکت  را بخوانید.

آنژیوکت چیست؟

این وسیله از دو بخش اصلی تشکیل شده است: یک سوزن فلزی که راه ورود به رگ را باز می‌کند و یک کاتتر پلاستیکی نرم که روی سوزن قرار دارد. پرستار پس از ورود به رگ سوزن را بیرون می‌کشد و کاتتر در رگ باقی می‌ماند. کادر درمان از این مسیر سرم، دارو و خون را به بیمار می‌رساند.

۱. انواع آنژیوکت بر اساس گیج و رنگ

مهم‌ترین تقسیم‌بندی، سایز است. استاندارد ISO 10555-5 برای هر گیج یک رنگ مشخص تعیین کرده تا کادر درمان بدون خواندن برچسب سایز را تشخیص دهد. در سیستم گیج، عدد بزرگ‌تر یعنی کاتتر باریک‌تر.

قطر بیشتر یعنی جریان سریع‌تر، اما فشار بیشتر به رگ. قاعدهٔ کلی پرستاری این است که کوچک‌ترین گیجی را انتخاب کنید که نیاز درمانی بیمار را برآورده کند. مقایسهٔ دو سایز پرمصرف را در مقالهٔ فرق آنژیوکت آبی و صورتی بخوانید.

۲. انواع آنژیوکت بر اساس جنس کاتتر

کاتترها معمولاً از دو پلیمر ساخته می‌شوند:

• FEP (فلوئورواتیلن پروپیلن): سطحی بسیار صاف و سفتی نسبی دارد. این سفتی ورود به رگ را راحت‌تر می‌کند و کاتتر هنگام تعبیه کمتر تا می‌خورد.
• PUR (پلی‌یورتان): با گرم شدن در دمای بدن نرم‌تر می‌شود. تولیدکنندگان این نرمی را برای کاهش تحریک دیوارهٔ رگ در ماندگاری طولانی‌تر طراحی کرده‌اند.

هر دو جنس در بیمارستان‌ها رایج‌اند. گاهی یک برند در یک گیج FEP و در گیج دیگر PUR عرضه می‌کند. جنس کاتتر روی جعبه درج شده است.

۳. انواع آنژیوکت بر اساس ایمنی

آنژیوکت ساده

در این مدل، سوزن پس از بیرون آمدن بی‌محافظ می‌ماند و پرستار باید آن را فوراً در سیفتی‌باکس بیندازد. این مدل ارزان‌تر است و هنوز در بسیاری از بخش‌ها مصرف می‌شود.

آنژیوکت گارددار (Safety)

در این مدل، یک محافظ هنگام بیرون کشیدن سوزن نوک آن را می‌پوشاند و خطر سوزن‌زدگی کادر درمان را کاهش می‌دهد. محافظ به دو شکل کار می‌کند:

• غیرفعال (Passive): خودبه‌خود و بدون هیچ حرکت اضافه عمل می‌کند.
• فعال (Active): کاربر باید با فشار دکمه یا کشیدن قطعه‌ای آن را فعال کند.

۴. انواع آنژیوکت بر اساس طراحی بدنه

پورت‌دار و بدون پورت

مدل پورت‌دار یک درپوش تزریق در بالای هاب دارد. پرستار از این درپوش بدون جدا کردن ست سرم داروی بولوس تزریق می‌کند. این طراحی در اروپا و ایران رایج است. در مدل بدون پورت، تزریق از طریق سه‌راهی یا ست متصل انجام می‌شود.

بال‌دار و بدون بال

بال‌های کناری کمک می‌کنند کاتتر روی پوست ثابت بماند و هنگام تعبیه گرفتن آن راحت‌تر شود. مدل‌های بدون بال بدنهٔ باریک‌تری دارند و برخی پرستاران آن‌ها را برای کنترل دقیق‌تر ترجیح می‌دهند.

سیستم کنترل خون

در برخی مدل‌های جدید، یک سپتوم داخل هاب جلوی بیرون ریختن خون را هنگام جدا کردن سوزن یا اتصال ست می‌گیرد. این طراحی تماس کادر درمان با خون بیمار را کم می‌کند.

نمونهٔ یک برند: B. Braun

برند آلمانی B. Braun یکی از رایج‌ترین تولیدکنندگان آنژیوکت در بیمارستان‌های ایران است و تقریباً همهٔ انواع بالا را در سبد خود دارد. خانوادهٔ Vasofix این برند پورت‌دار است و نسخه‌های ساده و Safety دارد. خانوادهٔ Introcan Safety بدون پورت است و محافظ غیرفعال و فلاش‌بک دوگانه دارد. جدول کامل سایزها و مدل‌های این برند را در صفحهٔ آنژیوکت بی بران ببینید.

جمع‌بندی

آنژیوکت‌ها از چهار جنبه با هم تفاوت دارند: گیج و رنگ، جنس کاتتر، مکانیزم ایمنی و طراحی بدنه. رنگ فقط سایز را نشان می‌دهد. برای شناخت کامل یک آنژیوکت باید مدل، جنس و کد محصول روی جعبه را هم بررسی کنید. انتخاب سایز و مدل مناسب برای هر بیمار با کادر درمان است.